Hoofdbanner

Er bestaat een hardnekkig gerucht dat de beroemde componist Ludwig van Beethoven (1770-1827) niet in Bonn geboren is, zoals zijn doopakte wil doen geloven, maar in Zutphen.

Al negen jaar na zijn overlijden (in 1836) schreef de Amsterdammer W. van Marsdijk dat Beethoven in het logement ‘De Fransche Tuin’ aan de Laarstraat ter wereld kwam. Hij stuurde een brief naar het stadsbestuur in Bonn dat het een historische vergissing was een standbeeld van Beethoven in die plaats op te richten, omdat hij er zeker van was dat de componist in Zutphen was geboren. Uit archieven blijkt in ieder geval dat het gezin Beethoven een zangvoorstelling in augustus 1772 op de kermis te Zutphen gaf. Volgens bepaalde bronnen beviel Helena van Beethoven toen van haar tweede kind. Het is bekend dat vader Johann, net als diens vader Lodewijk, het officiële ambt van hofzanger combineerde met optredens in andere plaatsen en streken.

Er zijn meer aanwijzingen dat Beethoven in het jaar 1772 in Zutphen is geboren. Beethoven zelf heeft zijn leven lang gezegd dat zijn doopakte niet deugde, dat hij was geboren in een ‘boomgaard’. Ook toen vrienden in het jaar 1820 zijn 50ste verjaardag wilden vieren, beweerde hij dat dat niet klopte, dat hij helemaal niet jarig was, laat staan dat hij 50 werd. 

Ook is bekend dat het eerste kind van Johann en Helena van Beethoven, ook Ludwig genaamd, vroegtijdig is overleden. Officieel zou deze Ludwig in april 1769 geboren zijn. Volgens de doopakte in Bonn is onze beroemde componist Ludwig op 16 december 1770 ter wereld gekomen. Opvallend is dat het eerstvolgend kind in het gezin (Caspar) in april 1774 is geboren. Er zit dus een gat van drie en een half jaar tussen de geboortes van Ludwig en zijn broer Caspar. En dat terwijl er tussen alle andere geboortes in het gezin, liefst vijf kinderen na Ludwig, er steeds zo'n kleine twee jaar verschil zit. 
Waarschijnlijker is het dat de eerste zoon op 16 december 1770 is geboren, daarna vroeg gestorven en dat Beethoven zelf in augustus of september 1772 ter wereld kwam. 

Ook is er het verhaal dat vader Johann zijn zoon Ludwig op een festival in Keulen als zesjarig wonderkind presenteerde, in het jaar 1778! Terwijl hij volgens zijn doopakte toen ruim zeven en een half jaar moet zijn geweest.  
Zo ook: Beethovens leraar Christian Gottlieb Neefe beschrijft in 1783 het optreden van een 11-jarige Louis van Beethoven. En 19 jaar na de dood van zijn moeder, die op 17 juli 1787 overleed, bekent Ludwig ‘dat hij met vijftien jaar wist wat sterven was’.

Michel Groothedde, stadsarcheoloog van de gemeente Zutphen, heeft hier veel onderzoek naar gedaan. Hij gaat er vanuit dat het Duitse muziekgezelschap dat in augustus 1772 volgens een document in het Zutphense archief een vergunning aanvraagt voor optredens tijdens de Zutphense jaarmarkt, onder andere uit de toekomstige ouders van Beethoven bestond. Hofmusici reisden ’s zomers vaak door Europa om bij te verdienen; ook de familie Van Beethoven deed dat. In die tijd had Zutphen geen dooprechten. Dat gaf een probleem voor de katholieke familie van Beethoven. Beethoven kon niet in Zutphen gedoopt worden. Maar wel in Bonn, de plaats waar ze officieel woonden. Het wordt aannemelijk geacht dat Ludwig de doopakte van zijn vlak daarvoor overleden broertje, ook Ludwig genaamd, heeft gekregen. En deze was geboren in Bonn. Als dat klopt, zo zegt Groothedde, was Beethoven dus twee jaar jonger dan zijn doopakte beweert. En wel degelijk in Zutphen geboren.   

De stad Zutphen maakte in 2012 van dit gegeven handig gebruik om zichzelf internationaal op de kaart te zetten. Op vrijdagavond 9 november en zaterdagmiddag en -avond 10 november vond er toen in de Hanzehal een Muziekdrama over een "herboren" componist! plaats. Volgens de info aldaar: "De productie is een theaterstuk met muziek. Omdat het niet echt een opera of musical is, noemen we het een muziekdrama: een drama met toneel en muziek. Diverse muziekstukken van Van Beethoven larderen het stuk in gearrangeerde vorm, uitgevoerd door acterende solozangers en koorzangers, en door orkestmuzikanten."
Ook in 2020 stond er een heus Beethoven festival gepland in Zutphen. Op 12 en 13 juni zouden er door de stad verspreid diverse uitvoeringen van muziek van Beethoven plaatsvinden. Helaas kan dat door de coronacrisis niet doorgaan. Jammer, maar wellicht dat het toch een vervolg krijgt. Evenals het verhaal dat Beethoven waarschijnlijk (zo goed als zeker) in Zutphen geboren is.