De vermaarde, en soms ook gemene ‘war of currents’ – de strijd tussen gelijkstroom en wisselstroom – vond plaats eind negentiende eeuw. De belangrijkste hoofdrolspelers waren Thomas Edison, Nikola Tesla en George Westinghouse.
De toepassing van elektriciteit had in die jaren reeds een grote vlucht genomen in de geïndustrialiseerde wereld. In 1835 al bouwde de Groninger Sibrandus Stratingh de eerste (kleine) auto die op elektriciteit reed. Er kwam elektrische verlichting en vanaf 1881 reden er elektrische trams door de grote steden. Later volgden de elektrische treinen.
De eerste praktische elektriciteitsnetten voor verlichting werkten met gelijkstroom. De stroom gaat dan van plus naar min, in een gesloten circuit daarbij een rondje makend. Dit werkte goed. Echter, wanneer de elektriciteit over grotere afstand vervoerd moest worden, trad er een groot energieverlies op. Al na 100 meter was dit veel meer dan wenselijk.
Nikola Tesla kwam met het idee om de toen al bekende wisselstroom grootschalig toe te passen. De stroom gaat dan bij een frequentie van 50 Hz honderd keer per seconde heen en weer. Het voordeel van een wisselspanning boven een gelijkspanning is dat deze door middel van een transformator omhoog en omlaag gebracht kan worden. Bij hoogspanning is het energieverlies over lange afstanden ontzettend veel kleiner. Verhoog je de spanning bijvoorbeeld van 230 V naar 380.000 V, zoals in Europa gebeurt, dan bedraagt het energieverlies bij vervoer over lange afstanden slechts een paar procent.
Overzicht van het verschil tussen gelijkstroom (DC) en wisselstroom (AC)
In de strijd tussen gelijkstroom en wisselstroom, en dus in de strijd tussen Edison en Tesla (ondersteund door zijn investeerder Westinghouse), was met dit gegeven het pleit snel beslist. Toen in 1896 de elektriciteit, opgewekt bij de Niagarawatervallen, door middel van wisselstroom een nabijgelegen fabriek had bereikt, waarbij nauwelijks energieverlies optrad, ging de hele wereld overstag. Wisselstroom zou in de elektriciteitscentrales in de kortste tijd overal standaard worden. Gelijkstroom wordt nog wel gebruikt in kleine circuits, zoals in accu’s en in huizen bij verlichting en elektrische apparaten.
Edison had de ‘war of currents’ verloren. Maar bij een nederlaag kon hij zich niet neerleggen. Met alle mogelijke middelen bleef hij Tesla dwarsbomen. Zijn waarschuwingen tegen de gevaarlijke wisselstroom bereikten Het Witte Huis, waar Edison veel vrienden had. De elektrische stoel (op wisselstroom) deed voornamelijk op gezag van Edison in 1890 zijn intrede. Ook liet zijn company in 1903 een olifant (Topsy, die per ongeluk een medewerker had doodgetrapt) in het openbaar elektrocuteren. Daar is een filmpje van op YouTube.
Ook andere uitvindingen van Tesla, zoals de radio en op afstand bestuurbare bootjes (de voorlopers van de huidige drones) werden door Edison vervalst (zo schoof hij Marconi als de uitvinder van de radio naar voren), afgeweerd of belachelijk gemaakt.
De strijd tussen de persoonlijkheden van Edison en Tesla werd in feite door Edison gewonnen. Het was de gewiekste en ondernemende zakenman Edison tegenover de geniale maar ook excentrieke (en volgens sommigen autistische) Tesla. De allemansvriend tegenover de eenling. De geboren en getogen Amerikaan tegenover een Serviër in een voor hem vreemd land.
Waar de roem van Edison met het jaar groter werd, raakte Tesla steeds meer in de vergetelheid. Hij had eerder, in al zijn naïviteit, zijn patenten aan Westinghouse overgedragen en leefde zijn laatste levensjaren als een arme en vergeten man. Zijn enige vriend was een witte duif in het park waar hij dagelijks wandelde, met wie hij (beweerde hijzelf) lange gesprekken voerde.
Links Nikola Tesla, rechts Thomas Edison
Nikola Tesla overleed in 1943, ruim 76 jaar oud. Het geld voor een begrafenis werd bijeengebracht door een groep natuurkundigen, die als een van de weinigen begrepen wat voor een grote waarde deze Nikola Tesla voor de wereld betekend heeft.