Hoofdbanner

Vorige week stuurde iemand mij een foto van een apart winterverschijnsel, namelijk een schuin naar boven lopende ijspegel in zijn vogeldrinkbak in de tuin. Hij vroeg zich af hoe zoiets kon ontstaan, tegen de zwaartekracht in. Volgens hem had het met de wind te maken, dat die het water steeds omhoog stuwde.

IJspegel 2 
      Schuin oplopende ijspegel in een drinkbak


De verklaring is even simpel als wonderlijk. Water is een vloeistof met bijzondere eigenschappen. Vrijwel elke stof krimpt bij lagere temperaturen. Bij water gebeurt dat tot 4 °C. Bij lagere temperaturen dan 4 °C zet water juist weer uit. Dat heeft te maken met de zogenaamde waterstofbruggen, maar dat terzijde. Dus als water bevriest zet het uit. IJs neemt meer ruimte in dan water. Zet maar eens een jampotje met water in de vrieskou (wat wij als kind wel eens deden). De volgende dag ligt het glas in scherven. De krachten bij uitzetting zijn sterker dan wat het glas aankan.
In een drinkbak voor vogels zit het water vast tegen de randen. Daar kan het niet verder uitzetten. Bij temperaturen onder nul ontstaat er een druk van binnenuit. Het water koelt geleidelijk af van 4 °C naar 0 °C. Het zet uit en zoekt een uitweg in de zwakste plek van het pas ontstane ijslaagje. Omdat dat meestal ergens aan de rand van de drinkbak zit, wordt het water daar in druppels schuin omhoog naar boven geduwd. Die druppels bevriezen, er komen van onderaf weer nieuwe druppels op, waardoor er steeds meer ijsgroei plaatsvindt. Tot er een ijspegel van zo’n 10 tot 15 centimeter ontstaat, als een omgekeerde stalagmiet. Een mooi verschijnsel.