Hoofdbanner

De vorming van wolken blijkt af te hangen van de gesteldheid van de aarde eronder. In vorm herhalen ze vaak de contouren van een stad, een bos of een vijver daar ver beneden hen. Voor wie daar oog voor heeft, is dit een vertrouwd gegeven. Alsof de wolken een wereld op zich vormen, gespiegeld aan het aardse leven eronder. Wie dichtbij de kust is opgegroeid, zoals ik, ziet op de rand van zee en land de wolken ontstaan. Een fascinerend gezicht. Nog scherper is dit te zien boven de Waddeneilanden. Op warme dagen nemen de eilanden veel meer warmte op dan de omringende zee (zonlicht wordt door de aarde namelijk geabsorbeerd en in warmte omgezet, de zee reflecteert het meeste zonlicht en absorbeert maar weinig warmte). Het gevolg is dat de lucht boven de eilanden zelf relatief warm is en dus opstijgt (warme lucht heeft een kleinere dichtheid dan koude lucht). Bij dit opstijgen komt de warme lucht op een gegeven moment in koude luchtlagen terecht. Als lucht (= o.a. waterdamp) afkoelt, ontstaat condensatie. Dat wil zeggen, de waterdamp verdicht zich tot kleine druppeltjes. Dit is te zien als wolken. Precies daar waar warme lucht is opgestegen, ontstaan wolken. In dit geval dus precies in de vorm van de eilanden eronder!

Op eenzelfde manier kan dit boven een stad gebeuren. Het steen van huizen, het asfalt van de straten, absorbeert veel zonlicht en zet dit om in warmtestraling. Steden zijn om die reden vaak zo'n 5 graden Celsius warmer dan hun omgeving, mede ook door de uitlaatgassen van auto's en de (winterse) verwarming van gebouwen. Urban Heat Islands, worden ze ook wel genoemd. Ook hier stijgt warme lucht op, tezamen met vele condensatiekernen (zeg maar stofdeeltjes) die de wolkenvorming bespoedigen. Waar deze warme lucht (waterdamp) in koude luchtlagen terecht komt, wordt de zogenaamde cumulus (= stapelwolk) gevormd. Als je goed kijkt, zo ongeveer in de contouren van de stad zelf. Bij windstil weer is dit het beste te zien. Des te harder het waait, des te minder natuurlijk omdat de wolken door de wind uiteen worden gedreven.

Boven bossen daarentegen vindt een ander effect plaats. De vochtigheid is daar groter, de verdamping sterker, zodat wolken sneller gevormd worden dan boven open vlakten. De wolken hangen dan ook aanzienlijk lager dan elders. Van een afstand is dat vaak goed te zien. Des te hoger en dichter de bossen, des te lager de wolken.
Zo heeft men ook boven rivieren onderbrekingen in wolken ontdekt, overeenkomstig de loop van het stromende water. Hier is het water kouder dan de omgeving, met als het gevolg dat hierboven juist geen of minder snel wolkenpartijen ontstaan. Het is en blijft bijzonder deze patronen van rivieren in wolken te ontdekken.

Wie aan de kust woont, of daar vaak vertoeft, zal zoals gezegd de wolkenvorming vaak met eigen ogen waargenomen hebben. Precies boven de overgang van zee naar land ontstaan ze, vooral in het voorjaar wanneer het zeewater nog relatief koud is. Door de westenwind nemen ze landinwaarts snel in omvang en zwaarte toe. In het voorjaar vallen de eerste buien om die reden verder weg het land in. Aan de kust regent het dan vrij weinig. Handig te weten voor als je een vakantie boekt. Vlak aan zee is het in het voorjaar realtief droog.
In de herfst is het andersom. De Noordzee is relatief warm, zodat de meeste buien aan de kust vallen, terwijl het verder landinwaarts veel droger is. Je kunt dan beter je vakantie ver weg van zee plannen.

Een ander iets is het ontstaan van vliegtuigwolken. Dat is een wereld op zich. De uitlaatgassen bevatten voornamelijk koolstofdioxide (dat niet veel doet) en waterdamp. Deze waterdamp is veel warmer dan de omgeving waarin ze terecht komt. Op een hoogte van zo'n 8 kilometer, bij een luchtdruk van 0,36 bar (op de grond is de luchtdruk 1 bar) en een temperatuur van 40 graden Celsius onder nul vindt de meeste en snelste wolkenvorming plaats.
Ook hier weer, de waterdamp condenseert in de plotselinge kou tot waterdruppeltjes die vervolgens snel bevriezen. Deze ijsdeeltjes vervluchtigen (= gaan over van vaste toestand naar gasvorm) daarna zeer langzaam. Als er geen wind is, zie je nog urenlang de strepen in de lucht die hier het gevolg van zijn. Waait het wel, dan worden de sporen al snel breder, om uiteindelijk uit elkaar te vallen. De wolken lossen dan relatief snel op.

Aan de vorm van de wolken kun je het type vliegtuig herkennen. Bij schroefvliegtuigen is er sprake van een periodieke structuur, omdat de uitlaatgassen als het ware ritmisch uitgepuft worden. Bij straalvliegtuigen zijn het wervels die zich periodiek aan de uitlaatopening afsnoeren. Je ziet dan wolkenballetjes die zich oplossen in kleinere korrels.
Ook de snelheid van het vliegtuig, de aerodynamica, het maken van bochten of het vliegen in een rechte lijn, de windrichting, de windsnelheid, de temperatuur, dit alles tezamen bepaalt hoe de ontstane wolken eruit zien. Het is een wetenschap op zich waar je je eindeloos in kunt verdiepen.

En die chemtrails dan, beschreven op zoveel internetfora, hoe zit het daar dan mee? Dat is dus de meest grote onzin, bedacht door paranoïde mensen die zich ophangen aan complottheorieën om het leven niet binnen te hoeven stappen. Zielige mensen zijn het die alleen maar bevestiging zoeken bij elkaar. Gelukkig is er de wetenschap om dit soort hysterica te ontzenuwen.

  • 0 # Rob Jakobs 22-aug-2020 @13:00
    Wolken zijn magisch en inspirerend. Wie heeft er niet wel eens op zijn rug in het gras gelegen en gekeken welke dieren/gezichten/voorwerpen er door de wolken werden uitgebeeld.
    In de laatste alinea heb je het over chemtrails. '...om het leven niet binnen te hoeven stappen'... Mooi verwoord.
    Nu zou het concept 'chemtrails' praktisch nog uitvoerbaar zijn, als je maar paranoïde genoeg bent. Maar wat denk je van de 'Flat Earth'-aanhangers? Daar zou je ook een leuk stukje over kunnen schrijven. Theorieën die totaal los staan van enig elementair natuurkundig inzicht. Chemtrail-aanhangers maken het zichzelf inderdaad moeilijk, Flat-Earth-ers daarentegen zijn gewoon dom.
    Antwoorden | Antwoorden met citaat | Citeer
    +1 # Fred 23-aug-2020 @09:38
    Als kind op een verlaten platteland in West-Friesland keek ik vaak naar hoe de wolken over ons huis joegen. Later herkende ik iets daarvan in de schilderijen van Salomon van Ruysdael. Alsof de wolken een wereld op zich vormen. Ja, die Flat-Earth-ers, ik heb ze wel eens proberen te volgen, maar hun logica is mij volstrekt duister. Het woord 'dom' voor hen is nog een groot compliment. Ik zou zeggen: compleet gestoord.
    Antwoorden | Antwoorden met citaat | Citeer