Afdrukken

Betelgeuse (vaak ook als Betelgeuze geschreven) is een van de helderste sterren aan de hemel. Te zien in het sterrenbeeld Orion, dat op haar beurt herkenbaar is aan de vorm van een zandloper. Zie het plaatje hieronder. Met name in de winter is Orion heel goed aan de oostelijke hemel te onderscheiden. Linksboven is Betelgeuse, rechtsboven Bellatrix, rechtsonder Rigel, de helderste ster van Orion. Samen met de andere sterren worden ze ook wel de Gordel van Orion genoemd, of Driekoningen, of Jakobsstaf. Links bevindt zich Sirius, iets onder de verlengde lijn door de riem. Helemaal rechts boven Aldebaran. 

                       
                Orion

Sirius is na de zon de helderste ster aan de hemel en maakt deel uit van het sterrenbeeld Canis Major, de grote jachthond van Orion. Deze bevindt zich op slechts 8,7 lichtjaar van de aarde. Sirius wordt ook wel de Hondsster genoemd. De term 'hondsdagen' is hiervan afkomstig. Het is de periode van eind juli / begin augustus wanneer Sirius aan de oostelijke hemel zichtbaar wordt.                                

Wat is er zo bijzonder aan Betelgeuse? Ten eerste, het is een rode reus, of beter nog, een rode superreus. Betelgeuse is zo'n 1000 keer zo groot als onze zon. Met een lichtsterkte van zo'n 100.000 keer de zon. Dat we haar als relatief kleine ster aan de hemel zien, komt door de grote afstand tot de aarde. Betelgeuse staat op ruim 500 lichtjaar van ons vandaan. Eén lichtjaar is de afstand die het licht in één jaar aflegt. Wanneer je weet dat de snelheid van het licht 300.000 km per seconde is, dan is 500 lichtjaar natuurlijk een gigantisch grote afstand. Om mee te vergelijken: het licht van de zon doet er ruim acht minuten over om de aarde te bereiken. 

Wat opmerkelijk is: wanneer wij Betelgeuse aan de hemel zien, zien wij haar zoals ze er 500 jaar geleden uitzag. Omdat Betelgeuse zich in de eindfase van haar levenscyclus bevindt, bestaat ze op dit moment misschien niet meer.

Sterren worden geboren en gaan weer dood. Betelgeuse staat, zoals gezegd, op het punt van sterven. Dat gaat altijd gepaard met een sterk uitzetten van een ster, zo'n 250 keer de oorspronkelijke grootte. De ster koelt daarbij af en wordt rood. Rode sterren hebben een lagere temperatuur dan witte sterren. Vandaar de naam rode reus.
Wanneer dit sterven precies gebeurt weten we niet. Het kan elk moment zijn, het kan ook nog 1000 jaar duren. Of nog langer, bijvoorbeeld 10.000 jaar. Maar, als het zover is, zal het een spectaculair schouwspel opleveren. Het zal namelijk gepaard gaan met een zogenaamde supernova. Betelgeuse zal ontploffen en ook overdag voor het blote oog zichtbaar worden. Daarnaast zal het een zeer sterke gammaflits de ruimte in sturen, met een stralingsintensiteit van meer dan 100 keer die van de zon. De kans dat deze flits op aarde terecht komt, is niet heel groot omdat de gammaflits slechts in één richting gebundeld is. Wanneer dit wel zo zou zijn zal de aarde gedurende een tiental seconden getroffen worden door deze gammastraling, met alle gevolgen van dien. Alle elektriciteit zal uitvallen, de atmosfeer zal ongelooflijk ontregeld zijn*. 

Betelgeuse zal eindigen als zwart gat. Alleen hele zware sterren worden zwarte gaten. Onze zon is een relatief kleine ster, leeft al lange tijd (zo'n 5 miljard jaar) en zal nog zo'n 5 miljard jaar mee kunnen gaan. Onze zon zal eindigen als een witte dwerg.
Bij een zwart gat is de resterende massa ten gevolge van zeer grote gravitatiekrachten zo compact geworden dat zelfs licht niet kan ontsnappen. Een zwart gat is om die reden niet te zien, het weerkaatst geen licht. Het is natuurlijk geen gat, wat velen wellicht denken. Je kunt er niet doorheen. Zwarte gaten zijn wel indirect zichtbaar, aan de beweging van sterren in de buurt. Deze worden aangezogen en uiteindelijk in z'n geheel opgeslokt, wat overigens miljoenen jaren in beslag kan nemen, zo langzaam verlopen dit soort processen. 
Trouwens, ook zwarte gaten lossen uiteindelijk (heel langzaam) op, door zogenaamde quantummechanische aspecten. Een zwart gat lekt, zegt men dan. Het zendt om die reden straling uit, de Hawkingstraling, genoemd naar de bekende natuurkundige Stephen Hawking (die man in rolstoel die aan ALS leed en onlangs is overleden).


*Men denkt dat in het verleden, zo'n 450 miljoen jaar geleden, precies zo'n gammaflits de aarde heeft bereikt en voor de uitsterving van de helft van alle diersoorten heeft geleid. Men noemt deze uitbarsting van gammastraling van toen de Laat-Ordovicische massa-extinctie.