Hoofdbanner

Een veelgehoord gezegde is: een dag niet gelachen, is een dag niet geleefd. Het is natuurlijk een tenenkrommend cliché, maar er valt wat voor te zeggen. Een al te grote ernst in het leven kan verlammend werken op wat je dagelijks doet en bezighoudt. Af en toe uitademen middels humor is onderdeel van een levenskunst die vrijheid en creativiteit voorstaat. Lol hebben en af en toe lachen hoort erbij.
Maar, er is een risico dat het doorslaat naar de andere kant. Dat je denkt er maar op los te kunnen leven, je leeft immers maar één keer. Wat gepaard gaat met een streven naar een lichtzinnige vrolijkheid die de donkere kanten van het leven wegblaast. Wat zich vervolgens uit in een behoefte aan het willen ontsnappen aan de werkelijkheid. Want die is vaak grimmig en helemaal niet zo leuk.
Onze westerse maatschappij zit vol van dit willen vluchten voor de zwaardere plichten en taken in het leven. Met name jongeren zijn er vatbaar voor. Ze dompelen zich onder in het spelen van games, gaan (eerst nog onschuldig) gokken, zoeken een spanning die ze in het gewone leven ontberen, zoals bungeejumpen, rellen, met bivakmutsen op de politie uitdagen. Ouderen drinken alcohol om minder te hoeven voelen, alcohol verdooft en vervlakt immers. Elke avond twee wijntjes, soms meer, dat moet kunnen. Weer anderen duiken in de illegale drugs, met alle ellende van dien.
Maar, wat tot nu toe weinig aandacht krijgt, een toenemend aantal mensen neemt dagelijks pijnstillers in, de zogenaamde opiaten, met als belangrijkste middel oxycodon. Ook om het ‘harde leven’ minder te hoeven voelen. Huisartsen schrijven het massaal voor aan patiënten met vaak maar vage klachten als niet goed kunnen slapen, te veel stress etc. In de VS, vaak de voorloper voor wat ons in Nederland te wachten staat, overlijden naar schatting meer dan tachtigduizend mensen per jaar aan een overdosis van deze opioïden. De overdosissen die nog net goed aflopen, zullen een veelvoud hiervan zijn, in de miljoenen. Aldus hoogleraar en apotheker Marcel Bouvy in de NRC van woensdag 10 januari 2024. Een verontrustend bericht.

Wat is de achtergrond van dit willen vluchten in spanning, alcohol en pijnstillers, kun je je afvragen. Het is enerzijds de tijdsgeest van het moeten presteren, jezelf als individu naar voren schuiven in een steeds complexere wereld, de gigantische druk die dat op de schouders van een ieder legt. Daar valt haast niet aan te ontkomen. Er is daarnaast zo’n grote hoeveelheid informatie die op ons afkomt, dat het nauwelijks te vatten is. Als je alles op het nieuws volgt, word je gek. Zoveel ellende, zoveel onrechtvaardigheid. Of, zoals ik dat benoem, zo ontzaglijk veel pijn als er in de wereld is. Dat is niet te dragen.
Er is een mooie zienswijze in het boeddhisme, eenvoudig en voor iedereen te begrijpen of aan te voelen. Die zegt: adem de pijn van de wereld in, adem liefde vanuit jezelf naar diezelfde wereld uit. Makkelijker gezegd natuurlijk dan gedaan, maar wel een inspiratief uitgangspunt.
In onze tijd van individualisatie, secularisme (de overtuiging dat geloof en religie geen invloed mogen uitoefenen op de maatschappij), en hedonisme (vooral van het leven genieten, zonder je om anderen te bekommeren), wordt uit alle macht het inademen van die pijn vermeden. Laat staan dat er liefde aan de wereld wordt teruggegeven. Wat dat betreft leven we in een geestelijk armoedige tijd. Het vermijden van pijn vindt, zoals gezegd, onder andere plaats middels het veelvuldig gebruik van alcohol en pijnstillers. We worden ook niet opgevoed in het besef dat leven met name het opdoen van pijn is. Integendeel, de reclames, maar ook media als Facebook en Instagram tonen ons vooral de zogenaamd plezierige kanten van het leven. Het leven één groot feest, jaja.
Er is een bekend nummer van The Everly Brothers, later succesvol gecoverd door de popgroep Nazareth: Love hurts. Ik zou zeggen: life hurts. Laat dit een onderliggende slogan zijn te midden van al die millennials die van weekendfeest naar weekendfeest trekken, met hun pilletjes en al die andere verdovende middelen in hun broekzak. Ervaar die pijn, verteer haar zoals je een maaltijd verteert, maak haar innerlijk. Om het esoterisch uit te drukken: laat de pijn verbranden in de hel van je ziel. Dat kost kracht en inspanning, contemplatie ook. Wat is van werkelijke waarde in het leven? Dat is niet jouw voetbalclub die kampioen wordt, noch de lol die je hebt in de kroeg te midden van allemaal aangeschoten mensen. Dat is de pijn in jouw omgeving beleven, in de mensen die je kent, in de verdere wereld om je heen. In jezelf ook, met alle miskleunen die je maakt en hebt gemaakt. Voor honderd procent die pijn beleven, dat is de uitdaging. Of dat je lukt is niet belangrijk. Het gaat om het uitgangspunt.

Van de week zag ik op journaal een klas die in plaats van naar school een ochtend op natuurijs mocht schaatsen. Op de vraag van de verslaggever aan een jongen van een jaar of tien wat hij liever deed, binnen zitten op school of hier buiten op de ijsbaan rondjes rijden, antwoordde hij: ik zit liever binnen, want het is hier zo koud. Het is tekenend voor deze tijd. Zelfs de kou wordt als een niet welkome pijn ervaren. In plaats van lekker in de gezonde, want vriezende buitenlucht, zich fysiek in te spannen, zit een groot gedeelte van de jeugd liever binnen bij een behaaglijke cv-temperatuur van 20 ⁰ C. Daartoe aangemoedigd door de opvoeders van tegenwoordig, soms gekscherend, naar de tv-serie De luizenmoeder, de curlingouders genoemd. Alle mogelijke pijn voor hun kroost moet bij voorbaat weggeveegd worden. Ze worden met de auto naar school gebracht (door weer en wind fietsen is er niet meer bij). Ze zitten binnen achter hun laptop of mobiel (buiten spelen is iets van vroeger). Ouders staan op hoge poten wanneer leerkrachten hun ‘lieveling’ berispen of op een andere manier tot de orde roepen wanneer zij dit nodig achten (streng toespreken, laat staan straffen is taboe). Vroeger speelden we (ikzelf in ieder geval) de vrije woensdagmiddag en de hele zaterdag buiten. In de natuur, met door ons zelf bedacht speelgerei. Hutten bouwen, ondergrondse tunnels, vlotten maken, avonturen beleven, dat was mijn jeugd. Er was buiten altijd wat te doen. Tegenwoordig is dat, mede door het toegenomen stadsleven, compleet anders.

Pijn mag niet bestaan, wordt als het even kan uit ons leven gewist. Dat is naast de toegenomen individualisering een tweede opvallend aspect van deze tijd. Dus gaat de pijn, die toch echt ergens naartoe moet, ondergronds. Dit uit zich bij jongeren, die het meest sensitief zijn voor de tijdsgeest (de zogenaamde kanaries in de kolenmijn), in gevoelens van zinloosheid, depressies, faalangst, een laag zelfbeeld, stress, burn-outs, anorexia nervosa, tot suïcidale neigingen aan toe. Kortgeleden werd er alarm geslagen om de steeds grotere hoeveelheid zelfmoorden onder jongeren. Dat zijn er momenteel zo’n 70 per jaar (bron: Nederlands Jeugdinstituut). Tel daarbij op de net niet gelukte zelfmoorden, en dan slaat de schrik je om het lijf. Het is vreselijk, de eenzaamheid onder deze jongeren, hun schreeuw om aandacht. Het ontzaglijke leed voor de nabestaanden. Het zal je zoon of dochter maar zijn. Wat een pijn.

Wat moet er dan gebeuren in onze tijd? Naar mijn mening: aandacht voor alle pijn in en onder de mensen. En vooral bij onszelf, in de diepere lagen van onze persoonlijkheid. Hierbij bedoel ik niet het geschreeuw van ‘volkse’ mensen naar politici en BN’ers dat zij, en alleen zij verantwoordelijk zijn voor de ellende waarin ze menen te verkeren. Nee, ze ervaren de pijn in de wereld wel, betrekken dat op zichzelf, en denken daarmee het recht te hebben anderen die het zogenaamd beter hebben (de elite) minstens dezelfde pijn te laten ervaren. Schelden, veroordelen, tot zelfs doodsbedreigingen aan toe. Je zult maar politicus zijn in deze tijd. Life hurts, maar in plaats van liefde smijten deze onderbuik-mensen regelrechte haat terug de wereld in. Dat schiet natuurlijk niet op. De maatschappij wordt op die manier één grote modderpoel waarin het uiteindelijk voor een ieder vrij worstelen is.

Meer aandacht voor pijn, dat zou ons vooruit helpen. Pijn in zowel onszelf als in onze naasten, alsook de wereld om ons heen. Die houdt niet op bij onze landsgrenzen. Die pijn verinnerlijken, zonder oordelen te vellen over wie ervoor verantwoordelijk is. Verlies jezelf niet in een dader-slachtoffer profiel, of in een wij-zij denken. De pijn is er, meer niet. Laat dat een objectief gegeven zijn. Met die pijn innerlijk aan de slag gaan, ieder op zijn of haar eigen manier. Dat zou onze grondhouding kunnen zijn. Wie weet worden er dan bruggen geslagen, hebben we echte aandacht voor elkaar. En, toch wel heel belangrijk, komen we er weer toe om af en toe te lachen, hernieuwd, om onszelf en heel die rare, niet te begrijpen wereld waarin we ons bevinden.

  • 0 # Herman Blum 13-feb-2024 @15:41
    Mooi verhaal, Fred!

    Het doet me denken aan de koude oorlog (Ik ben inmiddels ruim boven de zestig.) en de dreiging van atoomwapens.
    We lieten onze stem en protesten horen!
    Gelukkig is dat bij de huidige jeugd ook veel te zien. Helaas ook veel onverschilligheid, agressie of vluchten in genotsmiddelen, zoals je schrijft.
    Heeft onze generatie, de opvoeders, iets laten liggen?
    Antwoorden | Antwoorden met citaat | Citeer
    0 # Fred 14-feb-2024 @10:31
    Ha Herman,
    Of wij iets hebben laten liggen? Wel en niet. Maar het is met name de tijdsgeest, overgewaaid vanuit de VS en het VK, die bepalend is geweest, denk ik. Het neoliberalisme, het marktdenken waarin het sociale ondergeschikt gemaakt wordt aan efficiency en geld verdienen, het aanmoedigen van decadent consumeergedrag, de lobby's van de rijke multinationals die mens en natuur leegplunderen, etc. Dit heeft een ontzettende vervreemding onder de mensen in de hand gewerkt. De binding met ons diepere wezen (het Goede, het waarachtige) is zoek. Men voelt zich niet meer thuis in onze 'ontwortelde' wereld. Dus komt men in verzet of men vlucht in alle dwaalwegen die momenteel ter beschikking staan. Die op hun beurt gretig worden aangeleverd door diezelfde multinationals. Want ook daar verdienen ze geld aan (denk aan de farmaceutische industrie).
    Antwoorden | Antwoorden met citaat | Citeer